IBR Raporu Neleri Kapsar ve Hangi Bölümlerden Oluşur?

Bağımsız iş incelemesi talep edildiğinde ilk soru genellikle raporun tam olarak neyi içereceğidir. Bu soru yalnızca şirket yönetimi için değil, raporu değerlendirecek alacaklı kuruluşlar için de belirleyicidir: raporun kapsamı, kredi komitesine hangi bilginin hangi güvenilirlik düzeyinde ulaşacağını baştan tanımlamaktadır.

IBR raporu standart bir şablon değildir; kapsamı talep eden kuruluşla birlikte belirlenmektedir. Bununla birlikte, uygulamada oturmuş bir yapı bulunmaktadır. Bu yazıda tipik bir IBR raporunun bölümleri ve her birinin alacaklı perspektifinden hangi işlevi gördüğü ele alınmaktadır.

Raporun her bölümü belirli bir karar sorusuna cevap verecek biçimde kurgulanmakta, bölümlerin sıralaması ise okuyucunun karar akışını izlemektedir: önce sonuç, ardından bağlam, kanıt ve projeksiyon.

Raporun künyesi

Rapor, kapağında dört bilgiyle tanımlanmaktadır: rapor tarihi ve versiyon numarası, inceleme kapsamına giren yıl aralığı, çalışmanın müşterisi ve raporun sunulacağı taraf. Yeniden yapılandırma dosyalarında sunum muhatabı Alacaklı Kuruluşlar Konsorsiyumu (AKK) olmaktadır.

Kapsam yıl aralığı iki parçadan oluşmaktadır: geçmiş fiili performans için genellikle dört ila beş yıl, ileriye dönük projeksiyon için ise önerilen ödeme planının vadesini kapsayan bir ufuk. Ödeme planı on yılı aşan dosyalarda projeksiyon da aynı ufka kadar uzatılmaktadır; aksi hâlde planın son yıllarındaki taksitlerin dayanağı bulunmamaktadır.

Müzakere süreci boyunca rapor birden fazla kez güncellenmektedir. Bu nedenle hangi sürümün hangi tarihli veriyle hazırlandığı kapakta görünür tutulmakta; taraflar arasındaki yazışmalarda ve komite kararlarında sürüm numarasıyla atıf yapılmaktadır.

Bölüm haritası

Tipik bir rapor sekiz ila dokuz ana bölüm ve eklerden oluşmaktadır:

1. 01Yönetici özeti — kilit göstergeler, açıklama mektubu, sonuç ve çıkarım
2. 02Sektör görünümü — değer zinciri, talep yapısı, hammadde dinamikleri, rekabet
3. 03Firma profili — künye, ortaklık yapısı, tesisler, müşteri yapısı, yatırımlar, davalar
4. 04Benzer şirketler analizi — emsal seti, çarpan dağılımı, değerleme aralığı
5. 05Kredi perspektifinden SWOT — güçlü ve zayıf yönler, fırsatlar ve tehditler
6. 06Kredi riski, kamu borçları ve teminatlar — alacaklı dağılımı, vergi ve SGK, teminat yeterliliği
7. 07Detaylı finansal analiz — bilanço, gelir tablosu, açıklayıcı notlar
8. 08Projeksiyonlar — varsayımlar, gelir-gider, nakit akışı, borç ödeme kapasitesi
9. 09Sonuç ve çıkarımlar — temel çıkarımlar ve sonraki adım

Grup yapısına sahip dosyalarda araya iki bölüm daha girmektedir: konsolide analiz ve şirket bazında solo mali tablolar. Nakit yaratan ana şirket ile ona bağlı satış veya ihracat şirketi konsolide edilmekte; grup içindeki diğer şirketler ayrı bölümlerde ele alınmaktadır.

Yönetici özeti

Raporun ilk bölümü ve uygulamada en çok okunan kısmıdır. Alacaklı tarafındaki karar vericilerin önemli bir bölümü detay bölümlerine inmeden önce bu bölümü okumakta, bir kısmı ise yalnızca bu bölümle yetinmektedir. Bu nedenle yönetici özeti, raporun bütününü temsil edecek nitelikte hazırlanmaktadır.

İyi kurgulanmış bir yönetici özeti üç soruyu cevaplamaktadır: şirketin bugünkü durumu nedir, bu duruma nasıl gelinmiştir ve ileriye dönük yaşayabilirlik nedir. Bulgular önem sırasına göre sunulmakta; kronolojik anlatıya bu bölümde yer verilmemektedir.

Açıklama mektubu

Yönetici özetinin içinde, alacaklı kuruluşlara hitaben yazılmış bir açıklama mektubu yer almaktadır. Mektup; çalışmanın hangi sözleşmeye dayandığını, hangi şirketlerin verilerinin kullanıldığını, raporun hangi amaçla hazırlandığını ve hangi sınırlar içinde okunması gerektiğini tek metinde toplamaktadır.

Konsorsiyum üyeleri farklı kurumlardan geldiği için raporun çerçevesinin tüm taraflarca aynı biçimde okunması gerekmektedir. Mektubun işlevi bu ortak zemini kurmak ve sonraki aşamalarda kapsam tartışması çıkmasını önlemektir.

Veri bütünlüğü notu

Yönetici özetinde ayrı bir başlık, hangi verinin bağımsız denetimden geçmiş kayıtlardan, hangisinin firma beyanından geldiğini açıkça ayırmaktadır. Beyana dayanan her rakam metin boyunca bu ibareyle işaretlenmektedir.

Sağlıklı tek bir rakama ulaşılamayan alanlar da aynı bölümde belirtilmektedir. Belirsizliği gizleyen bir rapor ilk sorguda güvenilirliğini kaybetmekte; belirsizliği işaretleyen rapor ise okuyucuya nerede temkinli davranması gerektiğini göstermektedir.

Şirket ve faaliyet tanıtımı

Raporda okuyucunun şirketi tanımadığı varsayılmaktadır. Bu bölüm ortaklık yapısını, faaliyet konusunu, üretim ya da hizmet modelini, tesisleri ve organizasyon yapısını içermektedir.

Bölüm kısa tutulmakta ancak atlanmamaktadır. Kapasite kullanımı, nakit dönüşüm döngüsü ve marj köprüsü gibi teknik bulgular, şirketin iş modeli bilinmeden yorumlanamamakta; bu bağlam olmadan bulgular karar ölçütüne dönüşmemektedir.

Sorunların kaynağı

Raporun ayrı bir bölümü, ödeme güçlüğünün kök nedenlerini sıralamaktadır. Bu bölüm olmadan rapor bir durum fotoğrafı olarak kalmakta; alacaklı, sorunun geçici mi yoksa yapısal mı olduğunu ayırt edememektedir. Oysa yapılandırma kararının niteliği tam olarak bu ayrıma bağlıdır.

Kök nedenler genellikle tek başına değil, üst üste binerek etki üretmektedir: bir ihale yasağı ya da pazar kaybı, hammadde fiyatlarındaki artış, kur hareketleri ve teminat mektuplarının nakde dönmesi aynı dönemde nakit akışını paralel biçimde baskılayabilmektedir.

Maliyet yapısı döviz bazlı, satış fiyatı ise sabit sözleşmeye ya da kamu ihalesine bağlı olan şirketlerde bu etki katmerlenmektedir; teklif sonrası fiyat düzeltmesi mümkün olmadığından maliyet artışı doğrudan marja yansımaktadır. Raporun görevi bu mekanizmayı tarif etmekle sınırlı değildir; etkinin sayısallaştırılması gerekmektedir.

Finansal analiz

Bu bölüm raporun ağırlık merkezini oluşturmaktadır. Geçmiş üç ila beş yılın mali tabloları normalize edilmekte ve tek seferlik kalemlerden arındırılmaktadır.

Gelir kalitesi

Ciro; müşteri, ürün, segment ve coğrafya bazında ayrıştırılmakta ve her kırılımın tekrarlanabilirliği ayrı ayrı sorgulanmaktadır. Tek bir müşteride yoğunlaşma bulunması hâlinde bu durum ayrı bir risk kalemi olarak işaretlenmektedir.

Maliyet yapısı

Sabit ve değişken gider ayrımı yapılmakta, marj köprüsü kurulmaktadır. Marj daralmasının fiyattan mı, maliyetten mi, yoksa ürün karmasından mı kaynaklandığı ayrıştırılmaktadır.

İşletme sermayesi

Stok, alacak ve borç devir hızları hesaplanmakta; bunlardan hareketle nakit dönüşüm döngüsü çıkarılmaktadır. Bu analiz, likidite baskısının tedarikçi ödeme vadesinden mi, stok devir hızından mı, yoksa müşteri tahsilat süresinden mi kaynaklandığını ayrıştırmakta ve nakit akışını en çok zorlayan bileşeni açıkça göstermektedir.

Borç yapısı

Kuruluş bazında bakiye, vade profili, faiz oranları, teminatlar ve kefaletler tablolaştırılmaktadır. Bu tablo, raporun sonraki tüm bölümlerinin ve önerilen ödeme planının dayanağını oluşturmaktadır.

Kredi riski ve alacaklı dağılımı

Borç tablosunun yanında, riskin alacaklılar arasındaki dağılımı ayrıca çıkarılmaktadır. Hangi kuruluşun toplam alacak içindeki payının ne olduğu, yapılandırma nisaplarının kimlerle sağlanabileceğini doğrudan belirlemektedir.

Banka borcunun yanı sıra vergi ve SGK yükümlülükleri de aynı bölümde raporlanmaktadır. Kamu alacakları yapılandırma çerçevesinin dışında kalmakla birlikte nakit akışını aynı takvimde etkilemekte; dışarıda bırakılmaları ödeme planının gerçekçiliğini bozmaktadır.

Teminat yeterliliği ve kredi-teminat oranı

Teminatlar yalnızca listelenmemekte; güncel değerleriyle kredi bakiyesine oranlanmaktadır. Kredi-teminat oranı, alacaklının kötü senaryodaki karşılığını gösteren temel ölçüttür.

Teminat mektuplarının nakde dönme riski ayrı bir kalem olarak izlenmektedir: henüz nakit çıkışı doğurmamış bir mektup, tazmin edildiğinde bilançoda doğrudan borca dönüşmektedir.

Özkaynaktan tenzilat

Bilançoda taşınan ancak gerçek bir varlık karşılığı bulunmayan kalemler — tahsil kabiliyeti kalmamış alacaklar, donuk stoklar, karşılığı olmayan aktifleştirmeler — özkaynaktan düşülerek düzeltilmiş bir özkaynak rakamına ulaşılmaktadır.

Bu düzeltme çoğu zaman raporun en tartışmalı sayfasıdır; ancak yapılmadığında sermaye yeterliliği değerlendirmesi yanlış bir taban üzerinden yürütülmektedir. Tenzil edilen her kalem gerekçesiyle birlikte gösterilmektedir.

Kârlılık köprüsü

Raporlanan kâr ile normalize edilmiş kâr arasındaki fark kalem kalem gösterilmektedir: tek seferlik gelirler, ortaklara yapılan ödemeler, faaliyet dışı kalemler, muhasebe politikası değişiklikleri. Köprünün amacı, alacaklının şirketin sürdürülebilir ve tekrarlanabilir kazanç düzeyini raporlanan rakamdan ayırt edebilmesini sağlamaktır. Borç ödeme kapasitesi hesabı bu düzey üzerinden kurulmaktadır.

Köprünün her satırı belgeye dayandırılmaktadır. Gerekçesiz yapılan düzeltmeler, raporun bütününe olan güveni zedelemektedir.

Operasyonel inceleme

Bu bölüm, finansal tabloların arkasındaki faaliyeti tarif etmekte ve IBR raporunu salt bir mali analiz çalışmasından ayırmaktadır. Kapasite kullanımı, verimlilik, tedarik zinciri, bakım durumu ve kalite göstergeleri birlikte incelenmektedir.

Mali tabloları bozulmuş olmakla birlikte operasyonel verimliliğini koruyan bir şirketin ödeme kapasitesi, aynı tabloya sahip ancak operasyonu da zayıflamış bir şirketinkinden farklıdır; bu ayrım yalnızca mali tablolara bakılarak görülememektedir. Finansal ve operasyonel verinin birlikte incelenmesi, ödeme kapasitesinin hangi yollarla iyileştirilebileceğini ortaya koymaktadır.

Kapasite ve verimlilik

Tesisin teorik kapasitesi, fiilî kullanım oranı ve darboğazlar tespit edilmektedir. Düşük kapasite kullanımı bazen talep yetersizliğinden, bazen bakım eksikliğinden, bazen işletme sermayesi sıkışıklığından kaynaklanmaktadır. Nedeni tespit edilmeden bu alanda uygulanabilir bir çözüm önerilememektedir.

Tedarik ve satış tarafı

Tedarikçi yoğunlaşması, vade koşulları, alternatif kaynak imkânı ve satış kanallarının dayanıklılığı incelenmektedir. Ödeme güçlüğü çeken şirketlerde tedarikçilerin peşin ödeme koşuluna geçmesi, kredi temerrüdünden önce gözlenen bir erken uyarı işaretidir. Bu geçiş, vadeli alımla finanse edilen işletme sermayesinin bir anda nakit ihtiyacına dönüşmesi anlamına gelmekte ve likidite baskısını hızlandırmaktadır.

Varlıkların fiziksel durumu

Tesis ziyaretiyle ekipmanın durumu, ertelenmiş bakım yükü ve ruhsat-izin geçerlilikleri kontrol edilmektedir. Bilançoda görünen bir varlığın sahada karşılığı bulunmayabilmekte; buna karşılık tamamen amorti edilmiş bir tesis üretkenliğini sürdürebilmektedir. Her iki durum da defter değeriyle gerçek değer arasındaki farkı ortaya koymakta ve teminat değerlemesine doğrudan girdi oluşturmaktadır.

Benzer şirketler analizi

Rapor, şirketi kendi başına değil sektördeki emsalleriyle birlikte konumlandırmaktadır. Karşılaştırılabilir şirketlerden bir emsal seti oluşturulmakta, çarpan dağılımı çıkarılmakta ve buradan bir değerleme aralığına ulaşılmaktadır.

Bu bölümün yapılandırma dosyasındaki işlevi fiyat belirlemek değildir. Alacaklı açısından soru şudur: teminatların ve işletmenin bütününün bugünkü değeri, alacağın ne kadarını karşılamaktadır? Emsal analizi bu sorunun cevabına bir üst sınır koymaktadır.

Kredi perspektifinden SWOT

Standart bir SWOT değil, alacaklının bakış açısıyla kurulmuş bir SWOT sunulmaktadır. Aynı bulgu iki taraf için farklı anlam taşımaktadır: yüksek kapasiteli bir tesis şirket için fırsat, alacaklı için ise devreye alınması ek finansman gerektiren bir yük olabilmektedir.

Bu bölüm, raporun geri kalanındaki teknik bulguları tek sayfada karar diline çevirmektedir.

Nakit akışı projeksiyonu

Kısa vadede haftalık, orta vadede aylık projeksiyon kurulmaktadır. Projeksiyon şirketin kendi bütçesinden alınmamakta; bağımsız varsayımlarla yeniden inşa edilmektedir.

Varsayımlar tek tek gerekçelendirilmektedir: hangi tahsilat vadesi, hangi satış hacmi, hangi maliyet seviyesi. Bu şeffaflık, alacaklının modele güvenip güvenmeyeceğini belirlemektedir.

Senaryolar

Genellikle üç senaryo sunulmaktadır: baz, iyimser ve kötümser. Kötümser senaryonun işlevi, şirketin hangi koşullar altında ödeme yapamaz hâle geleceğini ve bu eşiğe ne kadar mesafe bulunduğunu göstermektir.

Duyarlılık analizi

Modelin hangi değişkene ne kadar duyarlı olduğu gösterilmektedir: kur, faiz, hammadde fiyatı, satış hacmi, tahsilat vadesi. Bu analiz, hangi riskin izlenmesi gerektiğini belirlemekte ve yapılandırma sözleşmesine konulacak takip göstergelerinin temelini oluşturmaktadır.

Borç ödeme kapasitesi

Projeksiyon bölümünün nihai çıktısı, şirketin hangi yılda ne kadar borç servisi karşılayabileceğidir. Nakit açığı; işletme sermayesi ihtiyacı, vergi yükümlülükleri ve idame yatırım kalemlerinin toplamı olarak ayrı ayrı gösterilmektedir.

Açığın bileşenlerine ayrılması, çözümün de ayrışmasını sağlamaktadır: işletme sermayesi açığı ilave kredi ya da sermaye enjeksiyonuyla, idame yatırım ihtiyacı ise takvim ötelemesiyle karşılanabilmektedir. Tek bir toplam rakam bu ayrımı gizlemektedir.

Kârlılık patikası da aynı bölümde sunulmaktadır: baz yıldaki brüt kâr ve FAVÖK marjı ile projeksiyon sonundaki hedef marj arasındaki geçiş, hangi varsayımlarla kurulduğu gösterilerek verilmektedir.

Risk haritası

Tespit edilen riskler; büyüklük, gerçekleşme olasılığı ve zamanlama üzerinden sınıflandırılmaktadır. Genel ifadeler yerine ölçülebilir tanımlar kullanılmaktadır.

• Kısa vadeli likidite riski ve ne zaman kritik hâle geleceği
• Müşteri yoğunlaşması ve tek müşteri kaybının etkisi
• Kur ve faiz duyarlılığı
• Teminat yeterliliği ve varlık değerlerindeki belirsizlik
• Kilit personele bağımlılık
• Hukuki ve düzenleyici riskler

Fırsat envanteri

Sıkıntıdaki şirketlerde çoğu zaman gözden kaçan bir değer kaynağı bulunmaktadır: atıl bir arazi, kullanılmayan bir ruhsat, yan ürüne dönüştürülebilecek bir atık akışı. Rapor bu kalemleri ayrı bir envanter olarak sunmaktadır.

Yalnızca sorunları sıralayan bir rapor, alacaklıya karşılık üretilebilecek alanları göstermediği için müzakerede kullanılabilirliği sınırlı kalmaktadır. Fırsat envanteri, yapılandırma müzakerelerinde kısa sürede seçenek üretilebilmesini sağlamaktadır.

Sonuç ve öneriler

Bulguların uygulanabilir bir aksiyon planına dönüştürüldüğü bölümdür. Öneriler; sorumlusu, takvimi ve ölçüm yöntemi tanımlanmış biçimde sunulmaktadır.

Kararı raporu hazırlayan taraf almamaktadır. Öneriler, talep eden kuruluşun ve şirket yönetiminin karar süreçlerine girdi oluşturmakta; nihai tercih bu tarafların yetkili organlarında yapılmaktadır.

İyi bir öneri listesi üç kategoriye ayrılmaktadır: hemen uygulanabilir olanlar, orta vadede yapısal değişiklik gerektirenler ve yalnızca alacaklı onayıyla mümkün olanlar. Bu ayrım, şirketin nereden başlayacağını ve alacaklının hangi konularda karar vermesi gerektiğini netleştirmektedir.

Ekler

Ana metnin okunabilirliğini korumak amacıyla detay tablolar eklere taşınmaktadır. Uygulamada yerleşik bir ek seti bulunmakta; alacaklı tarafındaki analistler doğrulama çalışmasını doğrudan bu ekler üzerinden yürütmektedir.

• Varsayım detayı — projeksiyonun her kaleminin dayanağı
• Senaryo tabloları — baz, iyimser ve kötümser senaryoların sayısal karşılığı
• İşletme sermayesi detayı — stok, alacak ve borç devir hızlarının yıl bazında kırılımı
• Maddi duran varlık listesi — güncel değerleri ve üzerlerindeki takyidatlarla
• İtfa planı — önerilen ödeme takviminin yıl ve taksit bazında dökümü
• Kovenant tablosu — takip edilecek finansal kısıtların tanımı ve eşik değerleri
• Kuruluş bazlı borç dökümü, sözleşme özetleri ve görüşme notları

Kovenant eki özellikle önem taşımaktadır: yapılandırma sözleşmesine girecek takip göstergelerinin tanımı burada yazılı hâle gelmekte, imza sonrasında hangi rakamın nasıl hesaplanacağı tartışması böylece önlenmektedir.

Raporun hazırlanma yöntemi

IBR raporunun hazırlanması veri odası incelemesi, yönetim görüşmeleri, tesis ziyareti ve talep eden kuruluşlarla mutabakat toplantıları adımlarını içermektedir.

Yönetim görüşmeleri, rakamların arkasındaki nedenlerin ve sektöre özgü ayrıntıların belgelenmesini sağlamaktadır. Tesis ziyareti ve yönetim katılımı olmaksızın hazırlanan bir rapor, finansal tabloların okuma düzeyinde kalmaktadır.

Bulgular nihai hâline getirilmeden önce şirket yönetimiyle paylaşılmaktadır. Şirketin, kullanılan verilerin doğruluğuna ve yapılan yorumlara ilişkin itiraz hakkı bulunmaktadır; yerinde görülen itirazlar rapora işlenmekte, katılınmayan itirazlar ise gerekçesiyle birlikte metinde belirtilmektedir. Bu yöntem, raporun alacaklı tarafında sorgulandığında ayakta kalmasını sağlamaktadır.

Rapor kime aittir?

Çalışmayı kim görevlendirdiyse rapor da ona teslim edilmektedir. Alacaklı kuruluşların talebiyle yapılan incelemelerde rapor önce bu kuruluşlara sunulmakta; şirketle paylaşımı sözleşmede tanımlanan çerçevede yapılmaktadır.

Şirketin kendi girişimiyle yaptırdığı çalışmalarda rapor şirkete aittir ve paylaşım kararı şirkete kalmaktadır. Bu ayrımın baştan yazılı olması, ilerleyen aşamada tartışma çıkmasını önlemektedir.

Raporun sınırları

IBR raporu bir denetim raporu değildir; mali tabloların doğruluğuna görüş vermemektedir. Sunulan veriye dayanmakta ve bu sınır raporun içinde açıkça belirtilmektedir.

Projeksiyonlar belirli varsayımlar altında kurulmakta; varsayımlar değiştiğinde sonuç da değişmektedir. Raporun bu noktadaki işlevi, dayandığı varsayımları açıkça ortaya koymak ve sonucun hangi değişkendeki değişimden ne ölçüde etkilendiğini duyarlılık analiziyle göstermektir.

Sorumsuzluk kaydı ve dağıtım kısıtı

Raporun başında yer alan yasal bildirim, çalışmanın hangi sözleşmeye dayandığını ve hangi taraflarla mutabık kalınmış konularla sınırlı olduğunu belirtmektedir. Rapor, alacaklı kuruluşların talebi ve yönlendirmesi doğrultusunda tanımlanan kapsam dışında bir görüş içermemektedir.

Aynı sayfada dağıtım kısıtı yer almaktadır: rapor yalnızca konsorsiyum üyeleri ve şirket yönetimiyle paylaşılmak üzere hazırlanmaktadır. Üçüncü taraflara aktarımı sözleşmeyle düzenlenmekte; bu kısıt raporun her sayfasında gizlilik ibaresiyle tekrarlanmaktadır.

Kapsamın belirlenmesi

Rapor başlamadan önce kapsam yazılı olarak netleştirilmektedir: hangi şirketler dahil, hangi dönem incelenecek, hangi konular kapsam dışı. Kapsam yazısı veri odası hazırlığını, yönetim görüşme takvimini ve teslimat zamanını belirlemektedir.

Denizoğlu Capital tarafından yürütülen bağımsız iş incelemesi çalışmalarında kapsam, talep eden kuruluşla birlikte tanımlanmakta; bulgular yeniden yapılandırma sürecinde alacaklı kuruluşlar tarafından doğrudan kullanılabilecek biçimde raporlanmaktadır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki ya da finansal tavsiye yerine geçmemektedir.